0

دندانپزشكي و سلول‌هاي بنيادي

محمدحسين نكوفريكي از شايع‌ترين بيماري‌هاي بشر، پوسيدگي دندان است. درمان اين بيماري و عوارض ناشي از آن سالانه هزينه هنگفتي را به سبد هزينه سلامت خانواده‌ها تحميل مي‌كند. نكته جالب توجه اين است كه بافت مغز دندان حاوي مقادير زيادي از سلول‌هاي بنيادي تمايز نيافته است كه بسته به نياز، قادرند به سلول‌هاي جديدي تبديل شده و بخش از دست رفته مغز دندان را بازسازي كنند.

مانند هر بيماري ديگر، براي مبارزه و پيشگيري از ابتلا به پوسيدگي دندان، بايد به‌خوبي عامل ايجادكننده آن را شناسايي كرد. مطالعات متعدد انجام‌شده در طول پنجاه سال گذشته نشان داده است كه عامل اصلي ايجادكننده اين بيماري باكتري‌ها هستند. اما آنچه كار مبارزه را مشكل ساخته، اين است كه فقط يك ميكرب واحد، عامل اين بيماري نيست و همكاري و همزيستي تعدادي از باكتري‌ها با يكديگر، روش مبارزه را تحت تاثير قرار داده، عملاً امكان توليد واكسن و يا دارو جهت ريشه‌كني دايمي اين باكتري‌ها را از بين برده است.

مغز دندان نوعي بافت همبندي متشكل از شبكه درهم پيچيده مويرگي همراه با الياف عصبي است كه قادر است جهت مبارزه با پيشرفت پوسيدگي، بافت سخت حاوي كلسيم در اطراف خود ترشح كرده و از نفوذپذيري عاج دندان و گسترش آسيب بكاهد. همچنين بافت مغز دندان حاوي مقادير زيادي از سلول هاي بنيادي تمايز نيافته است كه بسته به نياز، قادرند به سلول‌هاي جديدي تبديل شده و بخش از دست رفته مغز دندان را بازسازي كنند.

اگرچه هنوز بهترين روش مبارزه، پيشگيري است و بهتر است با استفاده از پاكسازي مرتب سطوح مختلف دندان‌ها اجازه ايجاد و گسترش پوسيدگي را ندهيم، اما در صورت ابتلا نيز بهتر است دندانپزشك هرچه زودتر بخش از بين‌رفته دندان را تراشيده و با مواد دنداني تعمير نمايد.

امروزه محققان مهندسي بافت، دست در دست متخصصان باليني، سعي دارند با استفاده از پتانسيل بالقوه سلول‌هاي بنيادي، بافت‌هاي از دست‌رفته بدن را بازسازي كنند. دندانپزشكان نيز از اين روش مستثني نيستند و با استفاده از اصول مهندسي بافت جهت بازسازي بافت مغز دندان و قسمت‌هاي سخت دنداني تلاش مي‌كنند تا به‌جاي تراشيدن و تعمير بافت‌هاي آسيب‌ديده، آنها را بازسازي نمايند. اگرچه روش‌هاي بازسازي هنوز در آغاز راهند، در اين سخنراني به كارهايي كه تاكنون انجام شده اشاره و به افق‌هاي آينده پرداخته خواهد شد.